was successfully added to your cart.

Bosnië en Herzegovina verkenning van Via Dinarica

By 30 september 2018Roads less travelled

Wandelen en trailrunnen op Balkan

Wat: Verkenning van Via Dinarica in Bosnië en Herzegovina. Hieruit is een Nunatak wandelreis ontstaan en eerste deel van Stellatoyou trailreis. Deze trailreis zal ik  binnenkort voorstellen aan jullie via mijn website ! Hopelijk worden jullie net ik betoverd door Via Dinarica en kunnen we samen Bosnië en Herzegovina gaan verkennen.
Waarom: Omdat Bosnië en heerlijk authentiek land is met geweldig natuur, vriendelijke mensen en lekker eten.

Graag trekteer ik jullie op een blog over mijn avonturen op een deel van Via Dinarica in Bosnië en Herzegovina. Niet een voor de hand liggend land, maar wel een aangenaam land waar je heerlijk kunt ontspannen, onthaasten, verrijkt worden door diversiteit van culturen, religies en hartelijke gastvrijheid van Bosniërs.  

Via Dinarica connecting naturally

In 2014 heb ik voor het eerst gehoord over dit hoog alpiene project van ca.1500km die hoogste toppen van 6 Balkanlanden in Dinarische Alpen verbindt. Het idee achter Via Dinarica is om alle landen en mensen langs de VD te verbinden, de toerisme naar het gebied te trekken en de cultuur, natuur, mensen en lokale gastronomie onder aandacht te brengen. Op deze manier zouden accommodaties, hutten, B&B, boeren en restaurants een nieuwe boost krijgen.Team van Terra Dinarica maakt ook mensen langs Via Dinarica milieubewust en leert ze dat het enorm belangrijk is om dieren en planten te beschermen en in de regio te investeren. De nieuwsgierigheid was meteen gewekt en ik ging eerst op internet onderzoek doen en later ook naar mensen die me hierover meer konden vertellen. Mij was toen al duidelijk dat ik Bosnisch deel die ca. 330km lang is wilde verkennen en dit land dichterbij Europa brengen, omdat het prachtig is en omdat het klaar is de toekomst in te gaan. Deze zoektocht heeft me geleid naar het hart van het project Via Dinarica in Bosnië Herzegovina, namelijk Kenan Muftic en zijn team, dat werkt onder naam Terra Dinarica. Via Dinarica wordt ondersteund door de UNDP en USAID. Kort na eerste correspondenties wist ik dat het om een serieuze onderneming ging met de juiste leiding en motivatie. Met deze mensen wilde ik in gesprek om iets moois op te bouwen en op 12 september 2015 landde ik in hoofdstad van Bosnië en Herzegovina – Sarajevo.

Bosnië en Herzegovina vandaag

Het land bestaat uit 2 entiteiten: Federatie van Bosnië Herzegovina en Servische Republiek. Het land is presidentiele republiek en wordt uit Sarajevo bestuurt. Er worden verschillende varianten van een Slavische taal gesproken in combinatie met Turkse woorden of Turkse woorden die geslaviseerd zijn. Zoals Vlamingen en Nederlanders elkaar kunnen begrijpen als ze eigen taal tegen elkaar spreken zo kunnen sprekers van deze verschillende taaldialecten elkaar ook begrijpen. Er worden 3 grote geloofsovertuigingen gepraktiseerd, namelijk islam, Rooms Katholieke en Oosters Orthodoxe en een paar kleinere. Het land kent 2 schriften / alfabeten : cyrillische en latijnse en beide zijn op bijna alle borden langs de wegen te zien. Tijdens communisme iedereen die communist was mocht niet naar de kerk of moskeé gaan, na de val van communisme proberen velen deze communistische jaren in te halen en zijn meer gelovig dan mensen die al hun hele leven dat zijn. Laatste oorlog heeft bij sommige de religieuze kloof groter gemaakt en andere juist dichterbij gebracht. Ik heb veel mensen ontmoet en gesproken die het oorlog onnodig en stom vonden en die vinden dat alle Bosniërs 1 volk zijn. Deze laatste groep steun ik ook en ik ben van mening dat alleen met elkaar in gesprek gaan problemen oplost en op geen enkele manier een oorlog. Bosniërs praten niet meer over oorlog, ze willen hem het liefst achter zich laten, nadering tot Europa zoeken en op een positieve en een mens waardige manier de toekomst ingaan. Er is uiteraard nog veel wat moet veranderen en geregeld worden voordat het land het niveau van Europa bereikt, maar juist deze manco’s en verschillen maken deze reis leuk en anders. Bosnië en Herzegovina is afgelopen 20 jaar stabiel en de tijd is rijp om ons te laten betoveren door een wereld die ons onbekend is, een wereld die ons zo vaak zal verrassen en ontroeren als we er voor openstaan.

Via Dinarica verkennen

DAG 1: Briefing en verkenning van een paar mooie locaties

Op de dag van aankomst in Sarajevo heb ik een korte briefing op het kantoor van Terra Dinarica ( non profiet organisatie die Via Dinarica in Bosnië faciliteert en implementeert ) en dag daarna vertrek ik met Kenan Muftic ( manager van Terra Dinarica ) voor een pittige 4 dagse verkenning van bergen Cvrsnica, Prenj, Bjelasnica, uitgestrekte karstvelden en vlaktes van Herzegovina en accomodaties langs Via Dinarica. Eerste dag worden we vergezeld door Amra (vrouw van Kenan) en bekijken we een paar mogelijke accommodaties die ver uit elkaar liggen, een ondernemende schapenfarm en rijden we door uitgestrekte gebieden die af en toe op verlatenheid van Patagonië doen denken. Op sommige stukken zijn er geen bomen alleen eindeloze graslanden waar elementen vrij spel hebben. Door de Dinarische Alpen worden deze vlaktes gescheiden van de Adriatische zee en hier botst het continentale klimaat met de warme mediterrane klimaat en zorgt voor een uniek ecosysteem waar endemische planten en dieren te vinden zijn en waar het weer heel snel en onverwachts kan omslaan. Zomer is hier warm en droog en winter koud en sneeuwrijk. In de Dinarische Alpen kan het in mei nog sneeuwen. In het donker arriveren we in een hut aan Blidinje meer waar we ook overnachten. Bij de eerste zonnestralen loop ik naar buiten om te kijken waar ik me bevind. De hut staat op de vlakte langs een onverharde weg en de meer aan de overkant. Overal rond de hut zijn bergen. Alles slaapt nog en het is super stil en maagdelijk. Om 8 uur trekken we de deur achter ons dicht en mijn Via Dinarica start hier.

DAG 2: Cvrsnica berg of de Koningin

De zon schijnt, het is vroeg en er is mist net boven de grond. Ergens in de verte waar we naartoe lopen is een huis en ik hoor een blaffende hond. Ik zie de hond niet maar heb wel de stokken klaar in het geval dat hij te dichtbij komt dat ik wat afstand tussen de hond en mij kan creëren. Later komen we langs een paar zomerhuisjes waar mensen al in de tuin werken, de vallei wordt smaller en via een single track door het bos komen we naar een klooster en vanaf hier gaat het pad omhoog naar de top van Veliki Vilinac (2118 m). De klim is redelijk steil en eerste deel gaat door het bos om later boven de boomgrens te komen en tussen de struiken verder te gaan. Er zijn drie paden naar Veliki Vilinac en we lopen het nieuwste pad. Zelfs primeur voor Kenan die Via Dinarica door en door kent. Het is prachtig en hoe hoger we komen hoe meer de valleien zichtbaar worden. Het is een wolkeloze dag, blauwe hemel, de zon schijnt en zolang de oog kan zien zijn er eindeloze bergketens. Op de top die kaal is ontmoeten we 3 mannen die van de andere kant gekomen zijn. Het is in Bosnië en Herzegovina gebruikelijk om in het weekend wandelingen te maken. Ze dragen dag rugzakken en raken zwaar onder de indruk van mijn super grote meerdaagse rugzak. We maken hier kennis en blijven 40 minuten met elkaar praten en naar rondom liggende toppen kijken en ze benoemen. Op elke top staat een metalen doos met een boek, pen, soms lamp en een stempel erin. Soms stempel ik mijn paspoort hiermee zoals bijvoorbeeld vandaag. We nemen afscheid en Kenan en ik dalen naar de berghut Vilinac (1930 m). Hut beheerder en de leden van de berg- en skiverenigingen zijn aanwezig en bezig om een afdakje boven de ingang te maken.

  

We bestellen een bier en wachten op eten die nog niet klaar is omdat we te vroeg aangekomen zijn. Net zoals veel andere hutten is deze hut ook in laatste oorlog beschadigd en er is een nieuwe hut gebouwd. Er zijn weinig hutten die hulp van helikopters hebben gekregen om materiaal naar de bouwplaats te vervoeren. Voor meeste hutten die gerenoveerd of opnieuw gebouwd zijn hebben leden zelf al materiaal ( planken, watercisternen, deuren, ramen)op hun rug naar boven gedragen. Ik raak elke keer ontroerd als ik dit verhaal hoor en dat zal ik tijdens deze dagen op veel plekken horen. Hoe sterk is de wil van een mens om opnieuw iets moois te bouwen, te herrijzen, te overwinnen en weer te leven en genieten. Deze mensen die overdag planken naar boven dragen en bouwen, zijn ’s avonds samen aan het koken, eten, drinken, praten, zingen en genieten. Deze hardwerkende vrijwilligers hebben ook een baan door de week. We nemen afscheid en gaan verder naar uitzichtpunt 10 minuten hiervandaan voordat we een lange afdaling inzetten. Vanaf hier zijn toppen van Prenj berg (onze bestemming voor morgen) en zijn prachtige karstplateau fantastisch zichtbaar. Diep onder onze voeten ligt canyon van Diva Grabovica waar we vanavond zullen slapen. Indrukwekkende vallei. Na 20 minuten vals plat lopen bereiken we Hajducka Vrata ( Hajduk’s Deur) op 2000m. Dit is een poreuze ark van steen waar verboden is om op te klimmen maar sommige doen het toch. Hajduk is in de legendes van Balkan iemand die van rijke steelt en het aan arme geeft een soort Robin Hood. In 17e, 18e en 19e eeuw is hajduk en bandiet en gerilla strijder die vecht o.a. tegen Ottomaanse rijk en steelt van rijke. Voetbaploeg van Split in Kroatië heet Hajduk en dat is de enige hajduk die vandaag nog actief is. Meteen na Hajducka Vrata komt een lange afdaling van 1800hm. Eerste stuk is buiten de bossen met fantastisch uitzichten op Prenj en vallei onder ons. Hier is ook de endemische Munika boom (Pinus heldreichii) te bewonderen. Deze boom kan 30 meter hoog worden en de stamboom kan 1 meter breed zijn. Hele oude bomen hebben barst die op schildpadden schilt lijkt. Ik raak onder indruk van deze prachtige en imposante bomen en voel respect en ontroering net toen ik eerder dit jaar Cedar boom in Libanon in het echt zag. Wat een fantastisch gevoel. Laatste zonnestralen nemen afscheid van de dag en we starten aan een lange afdaling door verschillende soorten bossen wetend dat we net voor het donker bij de volgende accommodatie zullen zijn. Eenmaal uit de bossen komen we op weilanden en het begint te schemeren. Aan de linkerkant zie ik een paar oude huizen die onbewoond lijken. Ik hoor stemmen en vermoed dat er ook andere huizen zijn, maar door de bomen zie ik geen huizen. We dalen nog even langs een brede onverharde weg en worden verwelkomt door een hond die blaft maar toch voor ons blijft lopen en zo naderen we een huis waar nog 2 honden in de tuin zijn aan het blaffen. 1 van deze 2 is van zwaardere kaliber en ik wil niet de tuin betreden zonder da de eigenaar erbij is. Kenan roept de eigenaar maar hij hoort het niet. Uiteindelijk 6 minuten later komt hij naar buiten en we gaan allemaal bij zijn forelkwekerij zitten en praten. Het is al donker en steile rotsen die boven deze dorp rijzen zijn niet meer te zien. Er wordt voor ons gekookt en ietsje later vallen we heerlijk in slaap. Na 12 uur onderweg is een bed meer dan welkom.

DAG 3: Prenj berg of de Koning

Om 8 uur worden we 7 kilometer langs een lelijke weg door de eigenaar van onze slapplek gebracht naar het beginpunt van onze wandeling van vandaag. Bosnië heeft vele rivieren die diepe canyons hebben uitgegraven en dat beteken voor wandelaars dat ze veel hoogtemeters maken. Kenan heeft me gisteren 3 keuzes gegeven om naar het plateau van Prenj te komen. Via een brede onverharde zik-zak weg die we gisteren van Cvrsnica zagen, 1 uur in de auto zitten om naar een wandelpad halverwege de klim te komen of een pad van de voet van een canyon nemen die nog geen echte pad is maar zal het worden.

                    

Natuurlijk werd er voor dit laatste avontuur gekozen en het leek ook een echte avontuur te zijn. Na beetje zoeken hebben we iets gevonden die op een pad leek. Eerst tegen veel verwilderde takken vechten om daardoorheen te komen, later door rotsen klimmen om uit het canyon te komen. Mijn rugzak is te groot voor dit verwoeste pad in ik zit overal vast en alle takken en struiken trekken aan mij haren en kleding. Boomstammen die omgevallen zijn, bramen en frambozen struiken die aan kleren trekken. Het pad was niet gemarkeerd maar zal voor zomer 2016 gemarkeerd worden. Hoe hoger we komen hoe beter uitzichten worden. De zon schijnt, maar het is heerlijk koel in het bos. Kenan staat op een omgevallen boomstam en ik sta op de grond en wil op de boomstam gaan staan toen Kenan riep“kom hier is een poskok als je hem wil zien “.Tijdens briefing is me uitgelegd dat er 2 giftige slangen in Bosnië leven en poskok is een van de twee maar ik heb niet gevraagd hoe groot de slang is. Zo staand op de grond besefte is dat ik op dezelfde niveau sta als de slang en ik ben op de boomstam gesprongen. En daar op de grond tussen de stenen lag een 80cm lange super gecamoufleerde slang met een hoorentje op zijn hoofd en een vogel in zijn bek. Hij was duidelijk niet geïnteresseerd in ons en wilde met rust gelaten worden om te eten. Nadat Kenan hem 2e keer met een stok voorzichtig aanraakte ging die heel langzaam uiteindelijk weg duidelijk denken moet dat nou. Net zoals alle andere dieren gaat deze slang aanvallen alleen en uitsluitend als je ze verrast of per ongeluk op haar stapt. In alle andere gevallen gaat het weg voordat je het ziet of gaat het eerst sissen als waarschuwing voordat ze vertrekt of aanvalt. Indien op tijd in ziekenhuis is beet van deze slang niet dodelijk. Na urenlang worstelen met allerlei struiken, bomen en planten kwamen we uiteindelijk op het pad die ons verder naar de hut zal brengen waar we vanavond zullen slapen. Vandaag was hele klim in de bossen met prachtige uitkijk punten. Ineens kwamen we bij een klein shelter aan waar 3 mannen de shelter schilderen en barbecueën. Voor mij is het net een scene uit een film. Buiten op een mini veranda staat een tafel waar van allerlei eten, glazen en borden een heerlijke chaos is ontstaan. De vuur buiten is aan en 1 van de mannen was eten aan het voorbereiden. Sterke drank is in allerlei uitvoeringen aanwezig. Deze mannen waren hartelijk en er werd meteen ingeschonken en we waren aan het proosten en praten. Bosniërs willen graag behulpzaam zijn en als je ze wat vraagt kunnen ze eindeloos lang en enthousiast daarover vertellen, maar als je midden in een voor jou te lang verhaal zegt dat je helaas verder moet is het ook prima. Ze delen ook alles, al hebben ze zelf niet veel. Dit zit in hun genen. We hebben hier geluncht en gingen verder omhoog om net bij zonsondergang, prachtige paarse, roze, oranje hemel te zien op het plateautje van de hut Medjuprenje, onze slaapplek voor vanavond. Uiteraard waren hier ook leden van de wandelvereniging aanwezig om deze nieuwe hut in te richten. Oude hut die bijna vervallen is staat ernaast. Kenan en ik worden warm ontvangen en we mochten mee eten. Aangezien ik vegetariër ben neem ik altijd eigen eten mee. Als vegetariërs in de bemande hutten van te voren aangeven dat ze vegetariërs zijn kan een vegetarische maaltijd gemaakt worden. In alle steden en dorpen in Bosnië kunnen vegetariërs overal lekker eten en dat komt door dat Bosnische keuken heeft iets wat PITA heet. Het is een hartige gerecht van zelfgemaakte filo deeg gevuld met kaas, pompoen, aardappels of spinazie. Er is ook een versie gevuld met gehakt en deze wordt gezien als DE PITA voor Bosniërs en heet burek ( spreek uit als boerek). In de hut is er uiteraard weer whiskey en sterke grappa voor bij het eten. Iedereen is aan het drinken maar niemand wordt echt dronken ( kwestie van oefenen neem ik aan hahaha). Overal zijn mensen aardig, behulpzaam en vertellen graag hun verhaal. Jonge mensen zeker in steden spreken Engels of Duits, ouderen niet. Kenan en ik gaan als eerste naar bed in een slaapzaal en doen twee enige ramen half open zodat er frisse lucht is ’s nachts. 2 uur later komen nog meer mensen slapen en eerst wat ze doen is de ramen dicht doen omdat het volgens hun tocht. Veel Bosniërs denken dat je van tocht ziek kan worden en zelfs doodgaan. Ook met nat haar naar buiten gaan in welk seizoen dan ook wordt hier nooit gedaan. In de hut wordt er tot vroege uren gedronken, gepraat en gezongen. Dag nachtrust.

DAG 4: Prenj berg en de hoogste top

Volgende ochtend is bijna iedereen rond 7 uur wakker en we worden getrakteerd op koffie. Om 8 uur staan we buiten klaar om te vertrekken. Nog een stukje door het bos voordat we het kale, karstplateau van Prenj bereiken. Vandaag zullen we geen schaduw meer zien omdat er geen bomen zijn en watervoorraaden op Prenj zijn ook beperkt. Deze berg is geliefde bestemming voor zomer en winter wandelaars, rotsklimmers, toerskiërs en freeriders. Een beroemde Kroatische schrijver heeft ooit over Prenj gezegd dat hij geen berg is maar huis der reuzen. Er zijn meer dan 10 topen boven de 2000m op Prenj en wij gaan vandaag voor de hoogste Zelena Glava 2115m. 1 uur na het vertrek uit de hut in de lute in een karstgat gaan we ontbijten. Het smaakt heerlijk en het idee hoe bevoorrecht ik ben dat ik hier mag zijn doet me glimlachen. Ik kom langs mijn eerste mijnveld in BiH. Kenan weet precies waar deze velden zijn en hij heeft me al hierop voorbereid. Toen ik voor het eerst het bord met de doodskop en MINE erop zag ging het hart sneller kloppen en ik ging voorzichtiger lopen, maar na een paar stappen als je beseft dat alles onder controle is went het snel. Kenan bleef normaal lopen zonder twijfels en zolang je op het gemarkeerde pad blijft lopen kan niks gebeuren. Prenj is heel rotsachtig en stappen op rots is toch anders dan stappen op grond langs de mijnvelden. Er zullen vandaag nog twee komen. Let op! Het pad waar ik op liep en waar Nunatak groep en traillopers op zal lopen is recent gemarkeerd, wat wil zeggen dat deze paden regelmatig gebruikt worden door lokale mensen en outdoortypes. Alle mijnvelden en twijfelgebieden zijn in kaart gebracht en er wordt aan gewerkt om alle mijnen te verwijderen alleen kost dit veel tijd. Het plan is om in 2019 Bosnië mijnvrij te maken. Team van Terra Dinarica is uitstekend op de hoogte van de situatie in de bergen van Bosnië wat mijnen betreft en ze zullen nooit andermans leven riskeren, daarom is huidige Via Dinarica omgeleid totdat een paar gebieden mijnenvrij zijn gemaakt en zal weer terugkeren naar het oorspronkelijk gebied. Zo lang de oog kan reiken zie ik rotsen en kale toppen. Onderweg zien we nog ontlasting van een beer. Beren, wolven, vossen en misschien lynx leven hier.

                 

Het is prachtig en ruig. Elementen krijgen vrij spel en het weer kan heel snel omslaan. We gaan vandaag voor de hoogste top. Laatste 400m gaan door rotsen omhoog, zijn beetje technisch maar voor iedereen te doen. Op de top staat weer een kast met het boek, stempel etc erin. Het weer is aan het veranderen, de wolken komen, het waait en is kouder aan het worden. Ik heb zelfs mijn donsenjas aan. We blijven 15 minuten op de top en trakteren ons op veel lekkere chocolade die Kenan uit zijn rugzak tovert. Nog een daling van 1,5 uur en we zijn bij de berghut Jezerce en onze slaapplek voor vanavond. Bij de aankomst is er niemand en we zijn blij dat we uiteindelijk wat rust zullen krijgen omdat er gisteren en luidruchtige nacht geweest is. Kort daarna vanuit een andere vallei komen nog 3 wandelaars met een hond. Ze komen uit Split ( een grote Kroatische stad aan de Adriatische Zee) en hebben 4 liter wijn in 2 plastic flessen geschouwd. Ze zijn praatlustig en delen graag hun wijn met ons. We hebben hier samen dikke lol en ik bied me aan om alles af te wassen na de avondmaltijd als bedankt voor de wijn. Deze nacht is rustig geweest en in de ochtend ontbijten we samen en drinken koffie voordat we afscheid van de mannen nemen. Deze gaan namelijk Zelena Glava beklimmen waar we gisteren vandaan gekomen zijn.

DAG 5: Bjelasnica berg en stecci (middeleeuwse grafstenen)

Deze berg is anders dan Cvrsnica en Prenj. Via Dinarica bereikt Bjelasnica via een adembenemend mooie canyon van Rakitnica en volgens de legende heeft hier ooit een woede draak geleefd die enorme dreiging vormde voor de bevolking. Nog vandaag zijn de sporen van de draak te zien en de draak zelf versteend in een rots. Er zijn wat bossen op Bjelasnica en veel glooiende weilanden met kralen waar schapen grazen. Het is pittoresk, romantisch en tam. Bjelasnica is trouwens ook de olympische berg want Sarajevo mocht in 1984 de olympische winterspelen organiseren.

  

Hier komen we de eerste stecci tegen en ze zien er machtig uit. Stecci zijn middeleeuwse grafstenen en bijna alle stecci staan op een heuvel. Prachtige beelden en oud Slavische schrift “glagoljica” sieren bijna allee stecci. Er zijn rond 60.000 stecci verspreid in Bosnië. De oudste exemplaren dateren uit de 11e eeuw om een culminatie te bereiken in 14e en 15e eeuw. Kroatië, Montenegro en Servië hebben ook stecci en samen met Bosnië zijn deze 4 landen het eens dat dit hun gezamenlijke culturele erfenis is. Naam stecak is afgeleid van het werkwoord “stajati” en betekend een staand voorwerp. Tijdens de Ottomanse occupatie ( 1460 – 1780 ) van Bosnië worden stecci niet meer gemaakt. Vandaag zijn ze te vinden in de natuur op meest onverwachte plaatsen en vaak op de begraafplaatsen van alle drie religies. We komen langs een klein begraafplaats op een heuveltje met een mini kerkje erop en ik moet denken aan een paar teksten van Nick Cave. Op Bjelasnica ontmoeten we ook eerste herdershonden of tornjak. Tornjak is een inheemse hondenras die uit Middeleeuwen stamt. Er is geen betere ras die geschikt is voor het barre klimaat van Bosnië dan deze tornjak. Ze zijn gefokt om de kudde te beschermen en zolang wandelaars ver genoeg van de kudde blijven is alles prima. Lieve, rustige en waakzame honden. Bosnië heeft ook inheemse schapenras Pramenka. Er is ook geprobeerd om Merino schapen in Bosnië te laten aarden, maar ze hebben het niet overleeft vanwege de sneeuw en kou. In de middag komen we in Lukomir aan. Lukomir is het hoogst gelegen en permanent bewoond doop in Bosnië en ligt op 1495 m. De huizen zijn hier authentiek en veel toeristen hebben hun weg naar Lukomir gevonden. Sommige vrouwen lopen in kledingdrachten en dragen gouden munten op hun voorhoofd. Midden in het dorp is een bron met schoon en koud water en iedereen is welkom om zich hier te verfrissen. Er is ook een restaurant waar lokaal eten gegeten kan worden, een winkel met gebreide en genaaide producten en een prachtige lodge met heerlijke huisgemaakte eten. Hier zijn ook een paar stecci te zien. Na het eten verlaten we de dorp en gaan terug naar Sarajevo die 60km hiervandaan ligt.

Sarajevo

Sarajevo is hoofdstad van Bosnië en Herzegovina, die op 511m ligt en ca. 700.000 inwoners telt. Jaar 1461 wordt genoemd als het jaar waarin Sarajevo door de Ottomanen gesticht is. Wat me opvalt is dat mensen bewegen heel beheerst om niet traag te zeggen en dat daardoor een gemoedelijk sfeer ontstaat. Af en toe is een bedelaar te zien en het is me verteld dat het geen lokale mensen zijn die bedelen. Mensen staan op de straat met elkaar te praten, op terrassen word koffie gedronken en voorbijgangers bekeken en er is werkelijk veel te zien. Romeinen, Ottomannen, Habsburgers hebben allemaal hun sporen en genen hier achtergelaten en er is een enorme diversiteit aan uiterlijken en kleding. En juist deze diversiteit aan mensen en religies is de grootste rijkdom van Sarajevo. Overal in Bosnië zijn mannen en vrouwen gelijk. Ook zijn binnen straal van 200m moskee, synagoge, orthodoxe en katholieke kerk te vinden. Het centrum is zo goed hersteld dat er geen sporen van oorlog te zien zijn en aan de randen van Sarajevo wel. Voor geschiedenis- en cultuurliefhebbers in Sarajevo een eldorado waar het westen en Oriënt elkaar ontmoeten en dit creëert een bijzondere sfeer alleen hier voelbaar. Sarajevo is altijd een stad geweest waar iedereen welkom was en nog steeds is. Mensen hebben hier altijd alles gedeeld en doen het nog steeds. Er heerst verdraagzaamheid en wil om het stempel van oorloog achter zich te laten en de toekomst in te gaan. Er zijn veel lokale en westerse restaurants en bakkerijen in Sarajevo waar lekker gegeten kan worden. Ook zijn er talloze musea, oude Ottomanse stadsdeel Bascarsija en ook prachtige Habsburgse gebouwen. Lokale bevolking zit graag in Bascarsija en kijk hoe het donker valt en eerste lichten in de huizen op de bergen rond Sarajevo aangaan. Het ademt geschiedenis en ontmoeting van culturen. Het ademt Balkan.

Bosnische Nobelprijswinaar

In 1961 heeft Ivo Andric, een Bosnische schrijven de Nobelprijs voor de Literatuur gekregen voor zoals de jury het formuleerde “de epische kracht waarmee hij de thema’s volgde en het lot van de mensheid weergaf, onttrokken aan de geschiedenis van zijn land.” In het Nederlands verschenen zijn werken De hellehof (1959), De brug over de Drina (1961) en De kroniek van Travnik (1995). Voor potentiële reizigers naar Bosnië is het zeker interessant om zijn boeken te lezen al gaat het meestal om een lang vervlogen tijd, maar juist daarom is het goed om huidige situatie in Bosnië in perspectief te kunnen zetten, mensen en het land beter te kunnen begrijpen en uiteindelijk ook als toerist meer genieten door te begrijpen.

Conclusie

Bosnië is 100% veilig voor toeristen en elke wandelaar en trailloper zal zich veilig voelen. Het ergste wat kan gebeuren is dat je in de grote steden slachtoffer van zakkenrollers wordt, maar dit is overal in de wereld mogelijk. Mensen zijn enorm hartelijk, hebben enorm veel humor en dat weinige wat ze hebben willen ze graag delen. Dit zit in het mentaliteit omdat er vanwege ruige klimaat, armoede of oorlogen iedereen moet samenwerken om te overleven en weer wat op te bouwen, want er is geen staat die je helpt. Mensen zijn enorm gastvrij en positief. Ik bewonder Bosniërs omdat ze zin in de toekomst hebben en niet alleen maar over de oorlog praten en in het verleden achterblijven. Het is een buigzaam, hartelijk, spraakzaam, vindingrijk en trots folk. Er wordt overal goed gegeten en nog beter gedronken. Vleeseters zullen smullen van de lokale keuken en vegetariërs kunnen hier ook lekkere nieuwe smaken en kruiden proeven.

Uit dit bezoek is deze prachtige Nunatak wandelreis ontstaan en binnenkort laat ik jullie kennismaken met mijn trailreis van de eerste gedeelte van Via Dinarica die ik heb gemaakt voor Stellatoyou.


Dankwoord

Ik wil hartelijk bedanken het team van Terra Dinarica voor het hartelijke ontvangst, begeleiding, informatie en gezelligheid die ik van hen heb mogen ontvangen. Nunatak’s Via Dinarica wandelreis staat op de gloednieuwe website van Nunatak  .

 

Leave a Reply