was successfully added to your cart.
Category

Reizen

Bosnie en Herzegovina

Bosnië en Herzegovina reisverslag

By | Reizen | No Comments

Onthaasten op onbekende en prachtige Balkan!

Begin december 2017 is een groep buitenlandse bloggers, journalisten en touroperators waar ik ook bij zat, uitgenodigd door het UNDP Bosnia en Herzegovina voor een 6-daags kennismakingprogramma door het Bosnische deel van Dinarica (een wandelpad van lange afstand door de Dinarische Alpen) en andere prachtige bezienswaardigheden. Ons gezelschap voor de komende dagen bestaat uit twee Nederlanders, twee Engelsen, een Amerikaanse, een Bosniër die in Engeland woont, twee gidsen van reisorganisatie Green Visions en ik. Dit is het reisverslag van onze 6-daagse kennismaking met Bosnië en Herzegovina. Schenk een glaasje wijn in, neem je tijd en geniet van mijn trip door Bosnië en Herzegovina.

Dag 1 van Bosnië en Herzegovina: Sarajevo

Bij aankomst op het vliegveld in Sarajevo zijn we goed ontvangen door Green Visions, die dit programma heeft uitgevoerd. Ze hebben ons zes fantastische dagen bezorgd. We arriveren in een besneeuwd Sarajevo. Ons hotel is dichtbij Bascarsija, het oudste deel van Sarajevo dat in 1460 gesticht is door de Ottomanen. Daar zijn nu nog steeds veel kleine winkels zijn die ambachtelijke en handgemaakte producten verkopen, maar ook veel restaurants. Elke keer als ik op de Balkan ben ruikt het buiten naar houtkachels omdat veel mensen nog steeds stoken om de huizen warm te houden. Ook ruikt het naar gegrild vlees en vers brood. Regelmatig zijn gebeden van moskeeën hoorbaar. Al deze geuren, geluiden en oude gebouwen van Bascarsija brengen reizigers 400 jaar terug in tijd. Je waant je niet in Bosnië en Herzegovina, maar in het Midden-Oosten of zelfs Turkije. Driehonderd meter verder aan het einde van Bascarsija denk je juist weer dat je ergens in Wenen bent beland, want hier hadden Habsburgers hun sporen achtergelaten. Haaks op deze historierijke kenmerken zijn er ook super moderne hotels en gebouwen, die na de oorlog gebouwd zijn en die de skyline van Sarajevo een moderne en hedendaagse twist geven.

Sarajevo is altijd een tolerante stad geweest en een ontmoetingsplek voor vele culturen, gewoontes en religies. Hier kunnen moslims, joden, christenen, orthodoxe christenen en anderen hun religie vrij uitoefenen. Bosnië is in het verleden voor velen een aantrekkelijk gebied geweest omdat het tussen het westen en oosten ligt en hierdoor een strategisch belangrijke positie heeft. Alle heersers hebben hun sporen nagelaten wat voor een enorme verrijking van DNA, cultuur, architectuur en religies heeft gezorgd. Echter zijn het alleen de Bosniërs die dit thuis noemen, omdat ze hier al eeuwen weten stand te houden.

Er is ons dames (4 dames in gezelschap) de eerste nacht in Sarajevo verteld dat het veilig voor vrouwen is om in Sarajevo alleen te lopen. Deze eerste nacht genieten we in een restaurant in Bascarsija van een heerlijke proeverij van Bosnische keuken met lokale muziek in de achtergrond en het juiste Balkan bittertje erbij hahaha. Ik had vanavond niet veel trek in alcohol en heb daarom rozenbladerensiroop gedronken. Rozenbladeren zijn een geliefd ingrediënt in de Bosnische keuken en er wordt een soort jam hiervan gemaakt die in sommige huizen in kleine schaaltjes geserveerd wordt aan gasten, met een glaasje water erbij. Bosniërs zijn gek op koffie die ze kafa, kava of kahva noemen. Bosnische koffie wordt geserveerd met een glaasje water en een rahat lokum, turks fruit.

      

Dag 2 van Bosnië en Herzegovia: Sarajevo – Umoljani

De tweede dag van ons bezoek aan Bosnië en Herzegovia rijdt ons gezelschap van vier vrouwen en vijf mannen met een busje en een jeep naar het dorp Umoljani, dat op de olympische berg Bjelasnica ligt. Het ligt op ruim 1 uur afstand van Sarajevo. De sneeuw heeft alles met wit bedekt en geeft prachtige winterse sferen. Twintig minuten voor het dorp stoppen we om de sneeuwkettingen te monteren en tien minuten later stoppen we nog een keer om de steeds smallere dorpswegen met twee sneeuwschoffels een beetje berijdbaar te maken.
Na het inchecken in de guesthouse Umoljani en een heerlijke Bosnische koffie nemen we lunch mee in onze rugzakken en gaan we voor een sneeuwschoenentocht van 5 uur in de stralende zon. Wat een prachtige winterse dag. Iedereen is blij en de zon verwarmt ons. In de tweede pauze die we maken op een pas tussen besneeuwde en verlaten huizen, worden we verwend met Turks fruit met rozenbladerensmaak. Het waait hard en we blijven hier niet lang. De tocht gaat op en neer in glooiend landschap van Bjelasnica en ineens staan we aan de rand van de ruige en wilde Rakitnica kloof. Daar stoppen we voor de laatste keer voor prachtige uitzichten, koffie, dadels en Turks fruit. Hier begint het een beetje te schemeren en we moeten vaart maken, want we hebben geen hoofdlampen bij ons.

Langs zeven watermolens komen we weer het dorp in, bij een moskee dat in de oorlog gespaard is dankzij een islamitische geestelijke die hier tijdens ex- Joegoslavië werkzaam was. Deze geestelijke had het kind van een officier van het Joegoslavische leger genezen nadat alle andere artsen het kind als ongeneeslijk ziek hadden verklaard. In de laatste oorlog, toen het Servische leger dit en andere dorpen binnenkwam heeft de vader van het genezen kind gezegd dat de moskee moet blijven staan. Ik weet niet of dit verhaal klopt, maar dat is ons verteld. Hoe dan ook, ik vind de moskee prachtig en het is goed dat het niet vernietigd is. Trouwens, in veel dorpen in Bosnië en Herzegovina zijn nieuwe huizen te zien en vaak ontbreekt nog de façade waardoor de huizen een lelijke uitstraling hebben. Het probleem is dat mensen geen geld hebben om meteen het hele huis af te werken. Er is nog weinig over van de authentieke bouwstijl in de dorpen. Zo jammer. Vanavond slapen we in het dorpje Umoljani waar wolven regelmatige bezoekers zijn. Het avondeten is weer uitgebreid en te veel als altijd op de Balkan, want een gast mag nooit honger hebben of nog erger met honger vertrekken ?.

     

Dag 3 van Bosnië en Herzegovina: Umoljani – Blidinje meer – Mostar

Het is zonnig en koud als we vertrekken op de derde dag van onze trip door Bosnië en Herzegovina. Eerst rijden we naar een dorp om stecci (Middeleeuwse grafstenen) te bewonderen en daarna reizen we via Igman, een andere olympische berg, uiteindelijk naar het natuurpark Blidinje aan te komen waar we zullen lunchen. We verlaten Bosnië en gaan naar Herzegovina, waar het klimaat milder is en waar we steeds minder sneeuw zullen zien. En rit van 4 uur wacht op ons voordat we gaan lunchen. We rijden op prachtige bergwegen, dalen en stijgen, rijden door steden en in de laatste klim op een pas zien we onder ons Dugo Polje ( dugo = lang, polje = veld): een grote vlakte ingeklemd tussen de bergketens. Hier is onze lunchplek en een meer en hut, die we na de lunch zullen bezoeken. Het eten in hotel Hajducke Vrleti is heerlijk en het restaurant is gezellig en warm ingericht met houten details en open ovens.

Na de lunch gaan we de hut aan het Blidinje meer bezoeken en kennis maken met mensen die deze hut beheren. Blidinje ligt op het Via Dinarica pad en wandelaars mogen hier tegen vergoeding slapen. Er zijn slaapzalen met stapelbedden, een keuken, een eetruimte en toiletten. Netjes en schoon allemaal. Hier ontmoeten we een bevlogen vogelaar die me 100 foto’s op zijn mobiel laat zien van vogels die hij heeft gefotografeerd. Ik vind het prachtig allemaal en zou zo uren naar zijn verhalen kunnen luisteren. Hij is de eerste encyclopedie met vogels van Herzegovina aan het voorbereiden. Het ontroert me altijd om mensen tegen te komen die met veel passie en kleine middelen toch moed erin houden en voor hun dromen gaan. Deze mensen zouden altijd en overal financieel gesteund moeten worden door verschillende ministeries, instituten, goede doelen, acties en ons lezers.

De laatste zonnestralen vangen we staand en glijdend op het bevroren Blidinje meer met berg Cvrsnica aan de ene en berg Vran aan de andere kant. Hier voel ik me klein in de grootsheid van deze natuur. Dit moment in Bosnië en Herzegovina is voor mij het volledige geluk als de geest muisstil is en er geen verlangen is. Ik ben één met mezelf, de natuur en de mensen om me heen. Alles valt op de juiste plek en ik houd op met mijn eigen bestaan. Ik ben deel van iets wat belangrijker is dan ik en ik zou nergens liever zijn dan waar ik nu ben. Hebben jullie dit ook wel eens? Plotseling wordt ik wakker uit mijn nirvana hahaha, want we moeten verder rijden. We slapen vanavond in Mostar.

      

       

Dag 4: Mostar – Vjetrenica grot – Popovo polje – Trebinje

Het is laagseizoen in Mostar en we hebben de prachtige herbouwde oude stad en de brug helemaal voor ons alleen. Dit is ongekend. Elke zomer staan horden toeristen in de eindeloze rijen om over de brug te lopen en nu zijn we hier alleen. Geen enkele toerist. Niemand.
In de ochtenduren krijgen we een rondleiding door een gids in de oude stad, bezoeken we de Karadoz Begova moskee en het Biscevica huis, een typisch Bosnisch huis van een welgestelde familie dat een deel van het huis heeft opengesteld als museum. In het daglicht zie ik dat veel gebouwen in Mostar nog steeds beschadigd zijn en sporen van oorlog laten zien. Deze huizen zijn ooit gebouwd in Habsburgse stijl en er is geen geld om ze allemaal snel en efficiënt te renoveren, daarom zal renovatie nog een tijd duren.

Mostar is prachtig, heeft een mild klimaat en is zeker een must-see als jullie naar Bosnië komen. Mostar is ook beroemd voor de wedstrijden springen van de oude brug in de koude Neretva rivier. De eerste wedstrijd is georganiseerd in 1968 en sindsdien vindt er elk jaar eind juli deze wedstrijd plaats. Er is ons verteld dat jongens uit Mostar worden als volwassen worden beschouwd nadat ze hun eerste sprong van 27m hebben gewaagd. De brug is opgenomen in UNESCO’s Werelderfgoedlijst en is gebouwd in 1556 door de Ottomanen. In de oorlog is de brug in 1993 vernietigd en in 2004 weer hersteld in haar oorspronkelijke staat. Met deze actie is Mostar weer volledig, want Mostar zonder de oude brug (brug = most) is geen Mostar. Het is prachtig om in de oude en knusse stad te toeven en van een andere wereld en ambachten te genieten.

Rond 11 uur verlaten we Mostar en rijden we naar Popovo Polje (pop = priester, polje = veld) en de Vjetrenica grot, waar we zullen lunchen. Deze grot is de grootste grot van Bosnië en Herzegovina en een van de belangrijkste in de Dinarische Alpen. Vanwege haar speleologische rijkdommen en bijzondere fauna is deze grot ook wereldwijd beroemd en geliefd. Hier leeft de olm, een salamander uit de familie olmachtigen. Zijn wetenschappelijke naam is Proteus Anguinus. De olm is een van de weinige troglobiete amfibieën, wat betekent dat het dier zijn hele leven uitsluitend in grotten doorbrengt. Deze salamander is meestal te bewonderen in een waterpoel, maar omdat het veel had geregend en de waterpoel overstroomd was, is hij naar een andere poel gegaan dat voor ons uit het zicht was.
We zijn 700m de grot in gegaan en het was indrukwekkend met fantastische rotsformaties en druppelend water. De gids weet natuurlijk waar olmen slapen en de wetenschappers kunnen ze voor onderzoek bezoeken, maar dit gedeelte is voor bezoekers gesloten omdat de olmen niet gestoord mogen worden. Ik vond het wel jammer dat ik ze niet heb gezien. Het liefst wilde ik er een in mijn hand vasthouden. Er is 7km van deze grot onderzocht en beschreven en er wordt vermoed dat de grot tussen de 20-30km lang is.

De weg naar Vjetrenica en verder naar Trebinje is sprookjesachtig en gaat over de passen tussen de bergen door, om ineens helemaal naar grote uitgestrekte valleien te dalen die omsingeld zijn door hoge bergen. Ik vond het speels en prachtig en de volgende keer als ik in Bosnië en Herzegovina ben ga ik dit stuk zeker weer bezoeken en wandelend verkennen.
De lunch in Zavala, een dorp vlakbij de Vjetrenica grot, was weer uitgebreid en heerlijk. Overal in Bosnië en Herzegovina wordt lekker en veel gegeten. Veel wandelaars die in dorpen terechtkomen beweren dat ze nooit zo heerlijke smaken hebben geproefd zoals in Bosnië. Vegetariërs zullen in Bosnië ook goed kunnen eten, maar de vleeseters zullen smaken van dit land nooit meer vergeten.

                            

In het donker arriveren we in Trebinje een stad in het uiterste zuidoosten van Herzegovina. Deze stad heeft 31.000 inwoners en ligt op 274m boven het zeeniveau. Tijdens onze reis doorkruisen we Bosnië en Herzegovina en pendelen we steeds tussen twee entiteiten: de Federatie van Bosnië en Herzegovina en de Servische Republiek. Er zijn geen grenzen en controleposten. Het verkeer verloop soepel. In de Servische Republiek zijn vaak vlaggen en andere etnische ornamenten zichtbaar. In de Federatie van Bosnië en Herzegovina is dit minder aanwezig. Het makkelijkst voor toeristen om te weten in welke entiteit ze zich bevinden, is om op borden langs de weg te letten. Als het eerst in cyrillische en daarna in Latijnse schrift staat, bevind je je in de Servische Republiek en andersom. Nogmaals; als toerist zul je geen ongemakken onderweg ervaren, maar voor algemene kennis is het handig om dit te weten.

Trebinje ligt aan de rivier Trebisnjica in een vallei tussen hoge en kale bergen. Het is prachtig om hier 1 á 2 dagen te verblijven, wandelingen te maken en van heerlijke hotels en restaurants te genieten. Hier heerst het milde Mediterraanse klimaat, oftewel lange warme zomers en milde winters. Deze regio staat bekend om vele wijnkelders en veel verschillende druivensoorten. We dineren vanavond in het fantastische, super moderne Vukoje Podrumi waar we eerst de wijnkelders onder begeleiding van een gids mogen bezoeken en daarna heerlijk mogen eten en verschillende soorten wijnen testen. Bij het eten hebben we uitzicht op de verlichte rivier Trebinje, diep onder ons. Als jullie in Bosnië en Herzegovina zijn en Trebinje bezoeken; sla deze verwennerij dan zeker niet over.

          

Dag 5: Trebinje – National Park Sutjeska – Sarajevo

Deze ochtend op de vijfde dag van onze reis door Bosnië en Herzegovina verlaten we het dromerige, aaibare en toegankelijke landschap en gaan we de wildernis in, namelijk het National Park Sutjeska. Dit park is in 1962 opgericht en er staat de hoogste berg van Bosnië en Herzegovina – Maglic van 2386 m. Ook zijn er veel prachtige meren, het 1400 hectare grote natuurreservaat Perućica (één van de laatste oerbossen van Europa met bomen tot 300 jaar oud) en de Skakavac waterval. Hier staat ook een monument uit de tweede wereldoorlog die we gaan bezoeken. Aangezien het communisme wanstaltige monumenten heeft achtergelaten, vind ik dit monument maar abstract en hij staat ook midden in de natuur. Iedereen ziet dit monument anders. Voor mij stelt het twee vleugels voor, anderen zien er twee vuisten in. Abstract, krachtig, indrukwekkend en aanwezig is het in ieder geval zeker. Alles is bedekt met sneeuw als we aankomen en er zijn nog geen sporen in de sneeuw naar het monument toe. We gooien sneeuwballen naar elkaar en beginnen een sneeuwbaloorlog.

Lunch is vandaag 2km van het oorlogsmonument af, in een zonovergoten serre middenin de sneeuw tussen fruitbomen. Onze gastvrouw heeft heerlijk gekookt en we genieten allemaal. Afgelopen dagen hebben we zoveel vriendelijkheid, heerlijk eten, mooie ontmoetingen met lokale mensen gehad en fantastische bezienswaardigheden gezien. Alles is zo vreedzaam, vriendelijk en normaal, alsof je in welk Westers land dan ook bent. Oké, standaard is anders en mensen zijn armer dan in West-Europa, maar vriendelijkheid en vreedzaamheid is er zeker. We nemen afscheid van onze gastvrouw, bedanken haar en vertrekken richting Sarajevo.

Het landschap is ruig en de wegen zijn goed. Het duurt nog een paar uur voordat we in Sarajevo zijn. In het donker checken we in, douchen snel want we worden vanavond verwacht voor avondeten in de bergen bij Vukov Konak (vuk = wolf, konak = overnachtingsplaats), een prachtige houten Bosnische berghut midden in de natuur. De eigenaren Jasmin en zijn Finse vrouw met hun twee kinderen leven hier een groot deel van het jaar. Het is prachtig ingericht. Veel hout geeft een warme sfeer, er is gezelligheid van de open haard en er is gedempte verlichting in combinatie met heerlijk eten. Dat alles zorgt voor een avond om te herinneren. In de hut zijn slaapkamers, een keuken, toiletten, een sauna en er worden al kleine hutjes rondom deze grote hut gebouwd. Het is hier super rustig. Er kan uitstekend gewandeld worden vanuit de hut. Hier wordt rust en meditatie op prijs gesteld. Breng deze familie een bezoekje als je in Bosnië bent, want ze hebben hier een sfeervolle, warme en gezellige hut voor hun bezoekers gebouwd. Net voor middernacht dalen we weer naar Sarajevo om te belanden in een warm en zacht bedje in het hotel. Heerlijk.

             

             

Dag 6: Sarajevo – Trebevic

Vandaag vliegen sommigen van ons naar huis, maar anderen blijven nog even in Bosnië en Herzegovina om op sneeuwschoenen de top van de berg Trebevic (1627m) te bedwingen. Trebevic ligt te zuidoosten van Sarajevo. Ik ga mee, maar ik heb niet veel tijd i.v.m. met mijn vertrek uit Bosnië deze middag en een afspraak met een trail organisatie.
Het sneeuwt als we aankomen bij een parkeerplaats waar we ons klaarmaken voor de start. Het plan is dat ik een stuk met de groep zal meelopen en dat de gids aan mij zal uitleggen hoe ik naar de top kan komen zodat ik vaart kan maken. – Plezier en nut combineren. Ik heb begrepen hoe het pad loopt en ik geef gas, want over 2 uur heb ik al een afspraak en ik haat het om te laat te zijn. Het sneeuwt heel erg, maar ik heb geen zin om te stoppen en mijn haar goed onder mijn capuchon in te pakken want dat kost tijd. Er is een pad gemaakt en deze is te smal voor de sneeuwschoenen en eigenlijk zitten ze me in de weg, maar ik durf ze niet ergens achter te laten om ze later op de terugweg weer mee te nemen. Dan maar omhoog stampen.
Ineens hoor ik mensen zingen. Een grote groep wandelaars uit Macedonië is in de afdaling van de top. We begroeten elkaar en maken een praatje. Ik bereik de top, maak een paar foto’s en ik ga weer naar beneden. Vanaf de top van Trebevic is Sarajevo op een heldere dag prachtig zichtbaar, maar vandaag is Sarajevo verborgen achter dikke wolken. Twintig minuten later in mijn daling komt mijn groep omhoog. We omhelzen elkaar en nemen afscheid van elkaar. Hier doe ik mijn sneeuwschoenen uit en draag ik ze in mijn handen, want ik wil rennend naar beneden. Ik haal de volledige Macedonische groep in en ze weten niet wat ze zien als ik met stokken in de ene hand en sneeuwschoenen in de andere hand hen voorbij race, hahaha. Plukken van mijn haar zijn helemaal bevroren als ik arriveer op de plek van afspraak en ik zie er niet uit, maar het belangrijkste is dat ik op tijd ben! Ik ontmoet hier aardige en gedreven mensen die de Vucko Trail op 23 juni 2018 organiseren. Langste afstand is 60km / 3300hm en ik zal al dit jaar deze organisatie ondersteunen. Voor de komende jaren hebben we de wens uitgesproken om samen te werken!

           

Conclusie Bosnië en Herzegovina

We zijn een super ontspannen, spontane en gezellige groep geweest. Vaak zijn mensen in groepen afwachtend en terughoudend, maar bij ons was het alsof we elkaar al jaren kenden. Dit bevalt me wel. Iedereen heeft overheerlijk en teveel gegeten en ze waren plezierig verrast door de schoonheid van Bosnië en Herzegovina. Mensen werken zo hard in alle sectoren om van het oorlogsimago af te komen, een betere toekomst voor het land en komende generaties te creëren en een aangenaam vakantieland voor toeristen te maken. We hebben veel gezien en bezocht in 6 dagen en we waren in beide entiteiten, maar onze auto’s zijn door niemand gestopt laat staan dat we onze paspoorten ergens moesten laten zien. Iedereen wil verder en iedereen wil een beter leven en dat kan o.a. als toerisme begint te leven in Bosnië. Er zijn accommodaties en restaurants in alle klassen en prijsklassen beschikbaar. Bosniërs zijn vriendelijk, gastvrij en onbevangen. De Bosnische keuken smaakt fantastisch en er heerst overal een ontspannen sfeer. Geen agressie of vijandigheid. Als ik tijd in mijn agenda heb zal ik zeker weer naar de Balkan gaan want het voelt net als in een film stappen. Bijna alles mag en mensen zijn meer geïnteresseerd in elkaar, wat voor unieke ontmoetingen zorgt. Dit voedt mijn hart en inspireert me. Wees niet bang en kom gerust dit land bezoeken want jullie zullen zeker prachtige herinneringen aan Bosnië meenemen! Ik wil jullie dit prachtige land graag laten ervaren :).

Hartelijk dank voor deze reis door Bosnië en Herzegovina!

Graag wil ik de UNDP Bosnië en Herzegovina bedanken die deze reis heeft mogelijk gemaakt en ons heeft uitgenodigd. Ook hartelijk dank aan USAID die deze trip samen met het UNDP mogelijk heeft gemaakt. Lorenc en Thierry van Green Visions, hartelijk dank voor de uitstekende begeleiding en ons veilig overal naartoe brengen. Alle verblijfsaccommodaties bedankt voor jullie uitstekende service en natuurlijk wil ik mijn groep bedanken voor de gezelligheid.